Medicinale cannabis is een algemene term die verwijst naar elke behandeling op basis van cannabis die wordt gebruikt om de symptomen van een ziekte of de daarmee gepaard gaande pijn te verlichten. Medicinale cannabis wordt gebruikt in de Verenigde Staten, Europa en de rest van de wereld. In Frankrijk bevindt het gebruik ervan zich nog in de testfase. Op plaatsen waar medicinale cannabis legaal is, krijgen gebruikers soms een 'medicinale cannabiskaart' om hen te identificeren als gebruikers van medicinale cannabis. 

Medicinale cannabis, ook wel therapeutische cannabis genoemd, verwijst naar het gebruik van cannabis door een persoon, in dit geval om symptomen te behandelen of een specifieke ziekte te verlichten. Het zijn niet alleen de psychoactieve effecten van cannabis die dan worden nagestreefd, maar ook de therapeutische effecten ervan.

De sleutel tot de effecten van cannabis op het menselijk lichaam zijn cannabinoïden, de actieve bestanddelen van cannabis. Er zijn momenteel meer dan 85 cannabinoïden bekend. De twee meest onderzochte en meest gebruikte cannabinoïden vanwege hun therapeutische effecten zijn cannabidiol (CBD) en tetrahydrocannabinol (THC).

Medicinale cannabis kan in verschillende vormen worden toegediend, van de bekende pillen uit de apotheek tot gedroogde bloemen, afkomstig van Bedrocan of coffeeshops.

Na jarenlang taboe en marginalisering worden psychische gezondheidsproblemen nu serieus genomen en eindelijk openlijk besproken. Onderzoek naar cannabinoïde-therapieën profiteert van deze openheid en brengt een groeiend aantal onderzoeken over dit onderwerp samen.

Een ernstig ongeval, een ruzie, een inbraak... u kunt een oncontroleerbare angst voelen wanneer u met deze gevaarlijke situaties wordt geconfronteerd. Dat is volkomen normaal in deze omstandigheden. Als deze angst echter weken of maanden later nog steeds aanwezig is, kan er sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Deze aandoening kan iedereen treffen die zich in een verontrustende en gevaarlijke situatie bevindt. Ze houdt ook nauw verband met andere soorten psychische stoornissen. Volgens verschillende studies hebben mensen met PTSS meer kans om andere psychische stoornissen te ontwikkelen, zoals angst of depressie.

Medicijnen die worden voorgeschreven aan mensen met een posttraumatische stressstoornis kunnen een aantal bijwerkingen veroorzaken, waaronder depressie, misselijkheid en verslaving. Ze kunnen ook nog meer problemen veroorzaken voor de gebruiker. Hier komt medicinale cannabis om de hoek kijken, omdat het geen bijwerkingen heeft voor de patiënt.

Verschillende studies hebben dan ook een verband aangetoond tussen gecontroleerde doses cannabinoïden en betere psychiatrische resultaten voor patiënten. Bij mensen met een posttraumatische stressstoornis is ook vastgesteld dat het algemene welzijn verbetert met een behandeling met cannabis. CBD is een van de belangrijkste cannabinoïden in de plant en heeft geen psychoactieve eigenschappen. Dit betekent dat de gebruiker zijn klachten kan verlichten zonder de euforie te ervaren die doorgaans wordt geassocieerd met cannabisgebruik.

Cannabis wordt al sinds het oude Egypte als medicinale plant gebruikt, maar vanwege het verbod op deze stof is er in de twintigste eeuw weinig wetenschappelijk en grondig onderzoek naar gedaan. Pas in 1992 kwam de belangstelling voor deze molecule weer terug toen professor Raphaël Mechoulam de analoog van cannabis ontdekte die door het lichaam zelf wordt aangemaakt, anandamide. Volgens deze professor aan de Universiteit van Jeruzalem "speelt het endocannabinoïdesysteem een rol in vrijwel alle waargenomen fysiologische systemen". En de razernij van het onderzoek rond deze relatie lijkt te bewijzen dat hij gelijk heeft.

Honderden studies hebben bepaalde eigenschappen van medicinale cannabis bevestigd. Het heeft namelijk pijnstillende eigenschappen, met name bij hardnekkige chronische pijn, en krampstillende eigenschappen, die nuttig zijn bij multiple sclerose en zelfs bij partiële epilepsie. Het heeft ook anti-emetische eigenschappen en werkt tegen misselijkheid bij patiënten die chemotherapie ondergaan of aan aids lijden. Het stimuleert de eetlust bij ernstige ondervoeding of cachexie bij ouderen die langdurig in het ziekenhuis verblijven, en bij patiënten met de ziekte van Alzheimer of aids. Ten slotte heeft medicinale cannabis ook een gunstige invloed op de slaap, onvoldoende bronchodilatatie voor de behandeling van astma en vasodilatatie die glaucoom kan verbeteren, enz.

Cannabis, in zijn natuurlijke of chemisch gemodificeerde vorm, is dus zeer effectief bij bepaalde pathologische aandoeningen.

Na afloop van het onderzoek zijn er ook nieuwe mogelijkheden naar voren gekomen. Hoewel er nog meer onderzoek nodig is, zou medicinale cannabis mogelijk effectief kunnen zijn bij de ontwikkeling van bepaalde hersentumoren en bij de progressie van de ziekte van Alzheimer. Het zou ook kunnen helpen bij de behandeling van obsessief-compulsieve stoornissen (OCS) en overmatige of pathologische tics (het syndroom van Gilles de la Tourette).

Vandaag de dag wordt er nog steeds onderzoek gedaan naar stoornissen in het endocannabinoïdesysteem om andere potentieel positieve effecten van externe cannabis (niet door het lichaam geproduceerd) te identificeren. Volgens professor Mechoulam zullen "de cannabisgebaseerde geneesmiddelen van morgen ongetwijfeld verband houden met neuroprotectie en chronische pijn". Zijn team heeft ook een cannabisderivaat gesynthetiseerd dat "zeer effectief is bij spijsverteringsstoornissen" en werkt aan derivaten die kunnen worden gebruikt bij de behandeling van chronische inflammatoire reuma of kanker.

Of het nu wordt gebruikt als aanvulling op een therapie (om bijwerkingen te beheersen) of als alternatief voor andere behandelingen, medicinale cannabis heeft bekende en erkende voordelen. Het wordt daarom in bepaalde landen voorgeschreven onder voorwaarden met betrekking tot indicatie (de lijst varieert per land), herkomst en gebruiksvorm.

Het roken van cannabis verhoogt het risico op longkanker net zo goed als tabak, en volgens verschillende studies zelfs nog meer. Voor medisch gebruik wordt daarom in landen waar dit is toegestaan, aangeraden om cannabis in verschillende niet-rookbare vormen te gebruiken.

In Nederland adviseert de Medical Cannabis Authority om het in de vorm van kruidenthee te consumeren of verdampers te gebruiken. Dit zijn apparaten waarmee de werkzame stof van hennep in de vorm van damp kan worden geïnhaleerd, zonder dat deze wordt verbrand en zonder dat er kankerverwekkende residuen ontstaan.

Sinds 2005 is er in Canada ook een mondspray op basis van cannabisextract, Sativex, verkrijgbaar in de apotheek voor ernstige neurologische aandoeningen (bijvoorbeeld multiple sclerose).

Er zijn ook twee synthetische geneesmiddelen met THC (tetrahydrocannabinol, het actieve bestanddeel van hennep) in de Verenigde Staten en Canada. Dit zijn Cesamet en Marinol. Angelsaksische patiënten die medicinale cannabis gebruiken, dragen doorgaans een "medische noodkaart" bij zich om hun goede trouw aan te tonen.

Elke cannabissoort kan medicinaal zijn, zolang deze maar werkt tegen de symptomen waar zieke mensen last van hebben. Sommige cannabissoorten hebben een meer medicinaal profiel dan andere. Hiertoe behoren CBD-rijke soorten zoals Charlotte's Web. Deze soort heeft geen psychoactieve werking. Ze is geselecteerd voor de behandeling van een epileptisch meisje, Charlotte Figi, dat lijdt aan het syndroom van Dravet. Voor medicinaal gebruik wordt ze meestal geconsumeerd in de vorm van een sterk gedoseerde olie.

De Arlequin-soort is ook bekend. Deze soort heeft een hoog CBD-gehalte. Deze sativa-dominante soort is effectief tegen pijn, angst en paranoia veroorzaakt door THC. Het kan nuttig zijn bij ziekten zoals de ziekte van Parkinson en multiple sclerose. Het is relatief eenvoudig te vinden aan onze kant van de Atlantische Oceaan in bepaalde coffeeshops in Amsterdam.

Het medisch gebruik van cannabis wordt vaak veroordeeld en zelfs gedemoniseerd, vooral omdat de grens tussen geneeskunde (medicinale cannabis) en recreatie (recreatieve cannabis) soms vaag kan zijn.

Na succesvolle voorbeelden in het buitenland start Frankrijk voor het eerst een proefproject rond het medisch gebruik van cannabis. Dankzij wetenschappelijke gegevens en een sterke vraag van patiënten en gezondheidswerkers lopen sinds 2018 de eerste studies naar de doeltreffendheid en geschiktheid van cannabis voor therapeutisch gebruik.

Op 7 oktober 2020 werd op aanbeveling van het Nationaal Agentschap voor Geneesmiddelenveiligheid een decreet uitgevaardigd dat het experimenteren met cannabis voor medische doeleinden officieel goedkeurde. Het onderzoek ging op 31 maart 2021 van start met de eerste patiënt. Het zal twee jaar duren en betrekking hebben op maximaal 3000 patiënten in 200 partnerinstellingen.

Toegang tot de proeven is mogelijk onder vijf medische voorwaarden: bij therapieresistente pijn, ernstige en medicatieresistente epilepsie, ondersteunende zorg bij oncologie, pijnlijke spasticiteit in verband met multiple sclerose en palliatieve situaties.

In dergelijke situaties zullen patiënten bij wie de behandeling onvoldoende of niet verdraagbaar is, toegang krijgen tot medicinale cannabis. Een behandeling op basis van cannabis zal geen eerstelijnsbehandeling zijn. Zij zullen gedurende het hele onderzoek medisch worden gevolgd en moeten verslag uitbrengen over de doeltreffendheid van de behandeling (effect op de pijn) en de bijwerkingen.

De voorgeschreven medicijnen zullen de vorm aannemen van een etherische olie die u via de mond inneemt of van gedroogde bloemen die u via verdamping inhaleert. Doel: de haalbaarheid van de therapeutische cyclus van cannabis evalueren en de eerste gegevens over het gebruik ervan verzamelen. De studie is echter door de regering verlengd onder het voorwendsel dat er niet genoeg patiënten aan deelnemen om relevant te zijn. Een zaak om dus in de gaten te houden...