De 'oorlog tegen drugs', die in de jaren 70 door de Verenigde Staten werd gestart en internationaal werd overgenomen, had tot doel de productie, handel en consumptie van drugs, inclusief cannabis, uit te bannen. Een halve eeuw na de start wordt dit repressieve beleid beschouwd als een grote mislukking, met ernstige menselijke, sociale en economische gevolgen. Dit artikel analyseert deze mislukking aan de hand van het specifieke voorbeeld van cannabis en stelt pistes voor voor een doeltreffender beleid.
De oorsprong van de oorlog tegen drugs
Eerste anti-cannabiswetten
Cannabis, dat aan het begin van de twintigste eeuw op grote schaal werd gebruikt voor medische en industriële doeleinden, werd in de loop van de jaren 1900 geleidelijk aan gecriminaliseerd onder invloed van raciale vooroordelen en economische belangen.
Voorbeeld: De Marihuana Tax Act van 1937 in de Verenigde Staten heeft cannabis strafbaar gesteld tegen de achtergrond van racistische vooroordelen die vooral gericht waren tegen Mexicaanse en Afro-Amerikaanse minderheden.
Het Nixon-tijdperk
In 1971 verklaarde de Amerikaanse president Richard Nixon officieel de 'oorlog tegen drugs', waardoor de repressie en criminalisering van cannabis werd opgevoerd.
Doelstelling: Het gebruik terugdringen door middel van een streng beleid, waarbij arrestaties en gevangenisstraffen voorrang krijgen boven preventie.
Wereldwijde adoptie
Het Amerikaanse beleid is geïnternationaliseerd door middel van verdragen zoals het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen van 1961, waarin cannabis wordt aangemerkt als een verboden middel, behalve voor zeer beperkt medisch gebruik.
Gevolgen van de oorlog tegen cannabis
Massale en ineffectieve criminalisering
Dit beleid heeft geleid tot de massale opsluiting van miljoenen mensen, met name uit etnische minderheden en kansarme milieus.
● Belangrijk statistisch gegeven: In de Verenigde Staten had in 2018 ongeveer 43 % van de drugsgerelateerde arrestaties uitsluitend betrekking op cannabis.
● Aantoonbaar falen: ondanks 50 jaar repressie is het wereldwijde cannabisgebruik in 2024 gestegen tot bijna 209 miljoen gebruikers (bron: UNODC).
Uitbreiding van illegale markten
Het verbod heeft krachtige criminele netwerken versterkt, wat heeft geleid tot geweld, corruptie en illegale handel.
Voorbeeld: De kartels in Latijns-Amerika, met name in Mexico, zijn rijk geworden dankzij de illegale handel in cannabis, die jaarlijks duizenden doden veroorzaakt.
Sociale impact en systemisch racisme
De oorlog tegen cannabis heeft raciale discriminatie versterkt.
Voorbeeld: In de Verenigde Staten lopen Afro-Amerikanen nog steeds ongeveer 3,64 keer meer kans om gearresteerd te worden voor cannabisbezit dan blanken, ondanks een vergelijkbaar gebruik.
Belemmering voor medisch onderzoek
De classificatie van cannabis in categorie I (stof zonder erkend therapeutisch gebruik) in de Verenigde Staten heeft wetenschappelijk onderzoek lange tijd belemmerd, waardoor potentiële therapeutische vooruitgang werd vertraagd.
Waarom is de oorlog tegen cannabis mislukt?
Inefficiëntie van repressief beleid
De repressieve aanpak heeft de toename van het gebruik niet kunnen voorkomen, maar heeft juist een voor jongeren aantrekkelijke tegencultuur gevoed.
Onhoudbare economische kosten
De overheidsuitgaven om deze repressie in stand te houden bedragen jaarlijks miljarden dollars, zonder noemenswaardige resultaten.
Voorbeeld: De Verenigde Staten geven jaarlijks ongeveer 47 miljard dollar uit aan drugsbestrijding, zonder dat het drugsgebruik merkbaar afneemt.
Verwaarlozing van sociale kwesties
De oorlog tegen drugs negeerde de sociaaleconomische redenen achter het drugsgebruik en liet preventie- en voorlichtingsstrategieën buiten beschouwing.
Aanhoudende stigmatisering
Het restrictieve beleid heeft de stigmatisering van gebruikers vergroot, waardoor hun toegang tot medische en sociale zorg wordt beperkt.
Nieuw paradigma: legalisering en regulering
Vermindering van arrestaties en belastinginkomsten
De legalisering heeft geleid tot een aanzienlijke daling van het aantal arrestaties wegens bezit, waardoor de druk op het gerechtelijk en penitentiair systeem is afgenomen.
Voorbeeld: In 2023 hebben de Amerikaanse staten die cannabis hebben gelegaliseerd ongeveer 3,77 miljard dollar aan belastinginkomsten gegenereerd.
Kwaliteitscontrole
Regulering zorgt ervoor dat producten veilig zijn en vermindert gezondheidsrisico's door verontreinigingen.
Volksgezondheid en onderwijs
Beleid gericht op voorlichting en educatie bevordert een verantwoordelijker consumptiegedrag, waardoor excessen en misbruik worden teruggedrongen.
Sociale herstelmaatregelen
Sommige Amerikaanse staten hebben maatregelen voor sociale herstelbetalingen opgenomen, zoals het wissen van strafbladen en de economische re-integratie van gemeenschappen die door het verbod zijn getroffen.
Succesmodellen
● Canada (2018): Eerste G7-land dat recreatief cannabisgebruik met succes heeft gelegaliseerd, met strikte regulering van de markt.
● Uruguay (2013): Eerste land ter wereld dat cannabis volledig legaliseerde vanuit een volksgezondheidsperspectief, waardoor de criminaliteit aanzienlijk afnam.
● Verenigde Staten: Steeds meer staten legaliseren cannabis, met positieve economische en sociale gevolgen.
Toekomstperspectieven
● Verdere wereldwijde decriminalisering.
● Versterking van medisch onderzoek naar cannabis.
● Sociale inclusie van gemeenschappen die historisch gezien benadeeld zijn door de oorlog tegen drugs.
● Uitbreiding van voorlichtingscampagnes over verantwoord consumeren.
Conclusie
De oorlog tegen cannabis, die deel uitmaakt van een repressief wereldwijd drugsbeleid, is mislukt. Daarentegen blijkt gecontroleerde legalisering tal van voordelen te hebben op sociaal, economisch en gezondheidsgebied. De toekomst ligt nu in een evenwichtige, herstellende en pragmatische aanpak.
Bronnen
● UNODC, "Wereldrapport over drugs", geraadpleegd in 2025:
https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/wdr2024.html
● Le Cannabiste, "Les chiffres clés du Cannabusiness aux USA" (De belangrijkste cijfers van de cannabusiness in de VS), geraadpleegd in 2025: https://lecannabiste.com/les-chiffres-cles-du-cannabusiness-aux-usa/
● Newsweed, "Belastinginkomsten uit legale cannabis in de Verenigde Staten", geraadpleegd in 2025: https://www.newsweed.fr/industrie-legale-cannabis-taxes-etats-unis-2021/
● ACLU, "Rapport over arrestaties in verband met cannabis en raciale ongelijkheid", geraadpleegd in 2025:
https://www.aclu.org/report/tale-two-countries-racially-targeted-arrests-era-marijuana reform
● Wikipedia, "Liberalisering van drugs", geraadpleegd in 2025:
https://fr.wikipedia.org/wiki/Lib%C3%A9ralisation_des_drogues
● Drug Policy Alliance, "De economische kosten van de oorlog tegen drugs", geraadpleegd in 2025:
https://drugpolicy.org/issues/drug-war-statistics
● Reuters, "US cannabis legalization could generate billions in tax revenue", geraadpleegd in 2025:
https://www.reuters.com/business/us-cannabis-legalization-could-generate-billions-ta x-revenue-report-2024
