Ce que le cannabis médical peut faire pour notre santé mentale

Wat medicinale cannabis kan betekenen voor onze mentale gezondheid

Medicinale cannabis is een algemene term voor elke behandeling op basis van cannabis die wordt gebruikt om de symptomen van een aandoening of de daarmee gepaard gaande pijn te verlichten. Medicinale cannabis wordt gebruikt in de Verenigde Staten, Europa en de rest van de wereld. In Frankrijk wordt het gebruik ervan nog getest. Op plaatsen waar medicinale cannabis legaal is, krijgen gebruikers soms een ‘medicinale-cannabiskaart’ om hen als gebruikers van medicinale cannabis te identificeren. 


Wat is medicinale cannabis?


Medicinale cannabis, ook wel therapeutische cannabis genoemd, verwijst naar het gebruik van cannabis door iemand om in dit geval symptomen te behandelen of een specifieke aandoening te verlichten. Het gaat daarbij niet alleen om de psychoactieve effecten van cannabis, maar ook om de therapeutische effecten ervan.


De cannabinoïden, de werkzame stoffen in cannabis, zijn bepalend voor de effecten van cannabis op het menselijk lichaam. Er zijn momenteel meer dan 85 cannabinoïden bekend. De twee cannabinoïden die het meest zijn onderzocht en vanwege hun therapeutische effecten het vaakst worden gebruikt, zijn cannabidiol (CBD) en tetrahydrocannabinol (THC).


Medicinale cannabis kan in verschillende vormen worden toegediend, van de bekende apotheekpillen tot gedroogde bloemen, afkomstig van Bedrocan of uit coffeeshops.


Medicinale cannabis bij de behandeling van psychische aandoeningen


Na jarenlang taboe en stigmatisering krijgen psychische problemen inmiddels aandacht en worden ze eindelijk openlijk besproken. Deze openheid komt het onderzoek naar therapieën op basis van cannabinoïden ten goede en leidt tot steeds meer onderzoek naar dit onderwerp.


Een ernstig ongeluk, een ruzie, een inbraak... in zulke gevaarlijke situaties kun je een onbeheersbare angst ervaren. Onder die omstandigheden is dat volkomen normaal. Maar als die angst weken of maanden later nog aanhoudt, kan er sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis (PTSS).


Deze aandoening kan iedereen treffen die zich in een beangstigende en gevaarlijke situatie bevindt. Ze hangt ook nauw samen met andere soorten psychische aandoeningen. Volgens verschillende onderzoeken hebben mensen met PTSS meer kans op andere psychische aandoeningen, zoals angst of depressie.


Medicijnen die worden voorgeschreven aan mensen met een posttraumatische stressstoornis kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken, waaronder depressie, misselijkheid en afhankelijkheid. Ze kunnen de gebruiker ook nog meer problemen bezorgen. Medicinale cannabis komt dan in beeld, omdat het geen bijwerkingen bij de patiënt veroorzaakt.


Verschillende onderzoeken hebben daarom een verband aangetoond tussen gecontroleerde doses cannabinoïden en betere psychiatrische resultaten bij patiënten. Bij mensen met een posttraumatische stressstoornis is ook vastgesteld dat hun algemene welzijn verbetert met een behandeling met cannabis. CBD is een van de belangrijkste cannabinoïden in de plant en heeft geen psychoactieve eigenschappen. Dat betekent dat de gebruiker zijn klachten kan verlichten zonder de euforie te ervaren die doorgaans met cannabisgebruik wordt geassocieerd.


Is medicinale cannabis effectief gebleken?


Cannabis wordt al sinds het oude Egypte als geneeskrachtige plant gebruikt, maar in de 20e eeuw is deze stof vanwege het verbod nauwelijks grondig wetenschappelijk onderzocht. Pas in 1992 kwam de belangstelling voor het molecuul weer op gang, toen professor Raphaël Mechoulam anandamide ontdekte, een cannabisachtige stof die het lichaam zelf aanmaakt. Volgens deze professor aan de Universiteit van Jeruzalem ‘speelt het endocannabinoïdesysteem een rol in vrijwel alle onderzochte fysiologische systemen’. De grote hoeveelheid onderzoek naar dit verband lijkt erop te wijzen dat hij gelijk heeft.


Honderden onderzoeken hebben bepaalde eigenschappen van medicinale cannabis bevestigd. De plant heeft inderdaad pijnstillende eigenschappen, met name bij hardnekkige chronische pijn, en krampstillende eigenschappen, die nuttig zijn bij multiple sclerose en zelfs focale epilepsie. Ook heeft cannabis een werking tegen braken en misselijkheid, bijvoorbeeld bij patiënten die chemotherapie ondergaan of aids hebben. Cannabis kan de eetlust stimuleren bij ernstig ondergewicht of cachexie bij ouderen die langer verblijven, en bij patiënten met de ziekte van Alzheimer of aids. Tot slot kan medicinale cannabis ook bijdragen aan een betere slaap, aan bronchodilatatie die onvoldoende is om astma te behandelen en aan vaatverwijding die glaucoom kan helpen verbeteren, enzovoort.


Cannabis, in natuurlijke of chemisch aangepaste vorm, is dus zeer effectief bij bepaalde aandoeningen.


Andere veelbelovende toepassingen


Naarmate het onderzoek vorderde, kwamen er ook nieuwe mogelijkheden naar voren. Hoewel meer onderzoek nodig is, zou medicinale cannabis mogelijk werkzaam kunnen zijn tegen de ontwikkeling van bepaalde hersentumoren en de voortgang van de ziekte van Alzheimer. Ook zou cannabis kunnen helpen bij de behandeling van obsessieve-compulsieve stoornissen (OCS) en overmatige of pathologische tics (het syndroom van Gilles de la Tourette).


 

Het onderzoek naar verstoringen van het endocannabinoïdesysteem gaat door, om andere mogelijke positieve effecten van cannabis van buitenaf (die niet door het lichaam zelf wordt aangemaakt) in kaart te brengen. Volgens professor Mechoulam zullen ‘cannabisgeneesmiddelen van de toekomst ongetwijfeld gericht zijn op neuroprotectie en chronische pijn’. Zijn team heeft ook een cannabisderivaat gesynthetiseerd dat ‘zeer effectief is bij spijsverteringsproblemen’ en werkt aan derivaten die kunnen worden ingezet bij de behandeling van chronische inflammatoire reuma of kanker.


 

Of medicinale cannabis nu wordt gebruikt als aanvulling op een therapie (om bijwerkingen onder controle te houden) of als alternatief voor andere behandelingen, de voordelen ervan zijn bekend en erkend. Daarom wordt cannabis in sommige landen voorgeschreven onder bepaalde voorwaarden voor de indicatie (de lijst verschilt per land), de herkomst en de gebruiksvorm.


 

In welke vorm moet medicinale cannabis worden gebruikt?


Cannabis roken verhoogt het risico op longkanker net zo sterk als tabak, en volgens verschillende onderzoeken zelfs nog sterker. Daarom wordt cannabis bij medisch gebruik in landen waar dat is toegestaan aangeraden in verschillende vormen waarbij niet wordt gerookt.


In Nederland raadt het Bureau voor Medicinale Cannabis aan om cannabis als kruidenthee te gebruiken of een vaporizer te gebruiken. Dit zijn apparaten waarmee je de werkzame stof uit hennep als damp kunt inhaleren, zonder die te verbranden en zonder kankerverwekkende resten te produceren.


Sinds 2005 is in apotheken in Canada ook een mondspray op basis van cannabisextract verkrijgbaar, Sativex, voor ernstige neurologische aandoeningen (bijvoorbeeld multiple sclerose).


In de Verenigde Staten en Canada zijn ook twee synthetische THC-geneesmiddelen verkrijgbaar (tetrahydrocannabinol, de werkzame stof in hennep): Cesamet en Marinol. Engelstalige gebruikers van medicinale cannabis hebben doorgaans een ‘kaart voor medische noodzaak’ om aan te tonen dat ze de cannabis om medische redenen gebruiken.


Enkele soorten medicinale cannabis


Elke cannabissoort kan medicinaal zijn, zolang die helpt bij de symptomen waar mensen met een aandoening last van hebben. Sommige cannabisvariëteiten hebben een meer medisch profiel dan andere. Daartoe behoren CBD-rijke variëteiten zoals Charlotte’s Web. Deze variëteit heeft geen psychoactieve werking. Ze werd geselecteerd voor de behandeling van Charlotte Figi, een jong meisje met epilepsie als gevolg van het syndroom van Dravet. Bij medisch gebruik wordt deze variëteit meestal ingenomen in de vorm van sterk gedoseerde olie.


De soort Arlequin is ook bekend. Ze heeft een hoog CBD-gehalte. Deze soort is sativa-dominant en werkt tegen pijn, angst en paranoia die door THC worden veroorzaakt. Ze kan nuttig zijn bij aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson en multiple sclerose. Aan onze kant van de Atlantische Oceaan is ze relatief gemakkelijk te vinden in sommige coffeeshops in Amsterdam.


Het medische gebruik van cannabis wordt vaak veroordeeld en zelfs gedemoniseerd, vooral omdat de grens tussen medicinaal gebruik (medische cannabis) en recreatief gebruik soms dun kan zijn.


Frankrijk bevindt zich nog in de experimentele fase


Na succesvolle voorbeelden in het buitenland start Frankrijk voor het eerst een experiment met het medische gebruik van cannabis. Dankzij de beschikbare wetenschappelijke gegevens en de grote vraag van patiënten en zorgprofessionals lopen er sinds 2018 eerste onderzoeken naar de werkzaamheid en geschiktheid van cannabis voor therapeutisch gebruik.


Op 7 oktober 2020 werd het experiment met cannabis voor medisch gebruik officieel goedgekeurd bij decreet, op aanbeveling van het Franse nationale agentschap voor de veiligheid van geneesmiddelen. Het onderzoek begon op 31 maart 2021 met de eerste patiënt, duurt twee jaar en omvat maximaal 3 000 patiënten in 200 partnerinstellingen.


Deelname aan het experiment is mogelijk bij 5 medische aandoeningen: therapieresistente pijn, ernstige epilepsie die niet op medicatie reageert, ondersteunende zorg in de oncologie, pijnlijke spasticiteit in verband met multiple sclerose en palliatieve situaties.


In deze situaties kunnen patiënten deelnemen aan het experiment met medische cannabis als hun behandeling onvoldoende werkt of niet wordt verdragen. Een behandeling op basis van cannabis is geen eerstelijnsbehandeling. De patiënten worden gedurende het hele onderzoek medisch gevolgd en moeten verslag doen van de werkzaamheid van de behandeling (het effect op de pijn) en de bijwerkingen.


Geneesmiddelen op recept zijn verkrijgbaar als essentiële olie die je via de mond inneemt, of als gedroogde bloemen die je door middel van verdamping inhaleert. Het doel is om te beoordelen of een behandeltraject met cannabis haalbaar is en de eerste gegevens over het gebruik ervan te verzamelen. De regering heeft het onderzoek echter verlengd, met als reden dat er niet genoeg patiënten aan deelnemen om relevante resultaten te kunnen opleveren. Wordt dus vervolgd…