Sinds de introductie in Frankrijk als experimentele medische behandeling staat medicinale cannabis steeds meer in de belangstelling. Nu het land aan het derde jaar van de experimenten begint, leven er nog veel vragen over deze nieuwe therapeutische aanpak. Bij medicinale cannabis worden cannabisextracten voor medische doeleinden gebruikt. Dat wekt zowel enthousiasme als vragen op in de medische wereld en in de samenleving als geheel. Wat is medicinale cannabis? Onder welke voorwaarden mag het in Frankrijk worden gebruikt? Welke resultaten zijn er tot nu toe geboekt? Het is belangrijk om deze vragen te beantwoorden om de belangen en uitdagingen van deze nieuwe behandelvorm beter te begrijpen. In dit artikel bekijken we medicinale cannabis in Frankrijk, met aandacht voor de regelgeving, de medische toepassingen en de toekomstperspectieven van deze veelbelovende aanpak.
Wanneer wordt medicinale cannabis als behandeling ingezet?
Het gebruik van medicinale cannabis in Frankrijk is strikt gereguleerd door het Franse nationale agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidsproducten (ANSM). Volgens de richtlijnen van de ANSM mag medicinale cannabis alleen voor vijf specifieke indicaties worden voorgeschreven. Ten eerste kan het worden gebruikt bij neuropathische pijn die niet reageert op andere behandelingen. Daarnaast kan het worden voorgeschreven bij ernstige epilepsie die niet reageert op gangbare geneesmiddelen. Ook kan medicinale cannabis worden ingezet bij bepaalde moeilijk behandelbare symptomen in de oncologie, zoals pijn en misselijkheid. Verder kan het verlichting bieden bij pijnlijke spasticiteit als gevolg van multiple sclerose of andere aandoeningen van het centrale zenuwstelsel. Tot slot kan medicinale cannabis in palliatieve situaties worden gebruikt om symptomen te verlichten die samenhangen met ernstige ziekten in een vergevorderd stadium.
Het is belangrijk om te weten dat medicinale cannabis geen eerstelijnsbehandeling is, maar wordt voorgesteld wanneer andere behandelingen niet effectief bleken of slecht werden verdragen. Volgens Nathalie Richard, hoofd van het project medicinale cannabis bij de ANSM, „is cannabis geen eerstelijnsbehandeling. Het wordt voorgesteld wanneer andere behandelingen niet effectief blijken of slecht worden verdragen”. De beoogde effecten van medicinale cannabis zijn spierontspanning, zodat patiënten beter met hun ziekte kunnen omgaan, pijn onder controle kunnen houden, beter kunnen slapen en mogelijk andere voordelen ervaren.
Het is ook belangrijk om te weten dat medicinale cannabis niet alleen voor volwassenen is bestemd, maar ook bij kinderen kan worden gebruikt, met name bij de behandeling van epilepsie. Het gebruik van medicinale cannabis bij kinderen is echter eveneens strikt gereguleerd door de ANSM en moet voorzichtig gebeuren, onder passend medisch toezicht. Kortom, medicinale cannabis mag in Frankrijk alleen voor specifieke indicaties worden gebruikt en staat onder streng toezicht en strikte regulering door de ANSM, om een veilig en doeltreffend gebruik van deze nieuwe therapeutische aanpak te waarborgen.
Kun je als patiënt vragen om deel te nemen aan de experimenten met medicinale cannabis?
Om in Frankrijk deel te nemen aan de experimenten met medicinale cannabis, moet een patiënt contact opnemen met een arts die werkt bij een van de 324 ziekenhuizen met een erkend referentiecentrum, zoals vermeld op de website van het Franse nationale agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidsproducten (ANSM). Tot en met 24 februari hadden 2 462 patiënten aan deze experimenten deelgenomen. Na de eerste controle kan de huisarts de zorg overnemen. Medicinale cannabis wordt verstrekt bij apotheken, zowel in het ziekenhuis als daarbuiten.
Het is belangrijk om te weten dat alle zorgverleners die bij de experimenten betrokken zijn vooraf moeten zijn opgeleid over de specifieke kenmerken van het product, zodat medicinale cannabis op de juiste en veilige manier wordt gebruikt.
In welke vorm is medicinale cannabis beschikbaar?
Medicinale cannabis kan worden gebruikt in de vorm van olie of gedroogde bloemen. De olie wordt doorgaans als onderhoudsbehandeling gebruikt en ingenomen. De bloemen worden geïnhaleerd met een speciale vaporizer, die ze verhit tot bijna 180 °C zonder verbranding. Volgens Nathalie Richard, hoofd van het project medicinale cannabis bij de ANSM, zijn er drie soorten medicinale cannabis, onderscheiden op basis van hun verhouding tussen tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD). Er is THC-dominante cannabis, die voornamelijk als pijnstiller wordt gebruikt, CBD-dominante cannabis, die wordt ingezet vanwege de anti-epileptische eigenschappen, en een variant met een evenwichtige verhouding tussen THC en CBD. De dosering is gebaseerd op ervaringen uit landen als Canada en Nederland, waar medicinale cannabis al lange tijd wordt gebruikt.
Het is belangrijk om te weten dat medicinale cannabis op een beveiligd recept moet worden voorgeschreven en dat het recept, volgens de regels voor verdovende middelen, maximaal geldig mag zijn voor een periode van achtentwintig dagen. Bovendien worden, anders dan bij vrij verkrijgbare CBD, de titratie en de kwaliteit van de CBD in medicinale cannabis systematisch gecontroleerd om de veiligheid en doeltreffendheid van de behandeling te waarborgen.
Waar komen de producten met medicinale cannabis vandaan?
Producten met medicinale cannabis zijn voornamelijk afkomstig uit landen als Australië, Canada, Portugal en Israël. Deze buitenlandse leveranciers moeten voldoen aan strenge normen die zijn vastgelegd in een nauwkeurig bestek. Elke leverancier werkt samen met een Frans farmaceutisch laboratorium dat de distributie verzorgt. Daarnaast worden de producten regelmatig gecontroleerd door laboratoria van het Franse nationale agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidsproducten (ANSM), om de kwaliteit ervan te waarborgen volgens de eisen die voor geneesmiddelen gelden. Een recent decreet dat in februari is gepubliceerd, staat echter de teelt van medicinale cannabis in Frankrijk toe. Daardoor kan het exclusieve importkanaal de komende jaren veranderen.
Wat zijn de resultaten na twee jaar experimenteren met medicinale cannabis?
De evaluatie na twee jaar experimenteren met medicinale cannabis is gebaseerd op Recann, een nationaal elektronisch register waarin zorgverleners bij elk consult gegevens over iedere patiënt vastleggen. Met dit toezichtsysteem worden nauwkeurige en volledige gegevens verzameld over zowel de voordelen als de problemen die patiënten ervaren.
Volgens Nathalie Richard zijn er geen nieuwe risico's vastgesteld naast de risico's die al bekend waren. In de eerste twintig maanden van de experimenten zijn in het register 2 282 bijwerkingen gemeld, waaronder 59 ernstige gevallen. De belangrijkste bijwerkingen houden verband met aandoeningen van het centrale zenuwstelsel (duizeligheid, slaperigheid...), maag-darmproblemen (misselijkheid, verstopping...) en psychiatrische gevolgen (depressie...).
Volgens de verzamelde gegevens komt verslaving in deze context van verscherpt toezicht maar zelden voor. Recann maakt het mogelijk om bijwerkingen nauwlettend te volgen en behandelingen waar nodig aan te passen. Zo draagt het register bij aan de veiligheid van patiënten die medicinale cannabis gebruiken.
Zo blijkt uit de evaluatie na twee jaar van het experiment met medicinale cannabis dat de gegevens uit het nationale follow-upregister nauwkeurig zijn en het mogelijk maken bijwerkingen vast te stellen, zonder dat er nieuwe grote risico’s aan het licht komen naast de risico’s die al bekend zijn. Ook het risico op verslaving is beperkt binnen dit experiment, dat onder verscherpt toezicht staat.
Geen risico op misbruik: het experiment met medicinale cannabis in Frankrijk staat onder streng toezicht om misbruik te voorkomen.
In Frankrijk zijn de verkoop en het gebruik van cannabis voor recreatieve doeleinden verboden, hoewel Fransen de grootste gebruikers ervan zijn in Europa. Medicinale cannabis wordt echter als geneesmiddel beschouwd en valt onder een experiment dat eind 2019 door de Nationale Vergadering is goedgekeurd. Het experiment staat onder toezicht van de Franse nationale geneesmiddelen- en gezondheidsproductenautoriteit (ANSM) en wordt begeleid door een tijdelijk wetenschappelijk comité, bestaande uit artsen, patiënten en vertegenwoordigers van de geneesmiddelenbewaking.
Dankzij dit strenge toezicht ziet de ANSM erop toe dat medicinale cannabis in Frankrijk niet op ongeoorloofde wijze wordt gebruikt. De gegevens worden vastgelegd in een elektronisch nationaal follow-upregister (Recann), dat zorgverleners bij elk consult en voor elke patiënt invullen. Zo kunnen bijwerkingen en mogelijke problemen worden opgespoord. Tot op heden wordt het risico op ongeoorloofd gebruik van medicinale cannabis in Frankrijk beperkt dankzij dit systeem van verscherpt toezicht.
Hoe effectief is de behandeling?
De effectiviteit van de behandeling wordt binnen het lopende experiment niet aan de hand van nauwkeurige cijfers beoordeeld. Het experiment is namelijk geen klinisch onderzoek naar de verhouding tussen de voordelen en risico’s van medicinale cannabis, maar is bedoeld om nieuw overheidsbeleid uit te proberen. Artsen vragen hun patiënten tijdens consulten wel regelmatig naar de verdraagbaarheid van het product en de verbeteringen die het oplevert. Deze consulten vinden minstens maandelijks plaats, wanneer het recept wordt verlengd. Tot nu toe hebben 277 patiënten, oftewel 12 % van het totaal, het experiment verlaten omdat de behandeling niet effectief was (cijfers per 13/12/2022). De reacties die in het follow-upregister zijn verzameld, zijn over het algemeen bemoedigend. In het meest recente verslag van de ANSM worden positieve resultaten gemeld bij pijnlijke spasticiteit als gevolg van multiple sclerose, met name wat betreft de verlichting van spasmen en pijn. Ook wordt de goede verdraagbaarheid van het product vermeld. Daarnaast komt een wetenschappelijk comité regelmatig bijeen om het nut van medicinale cannabis te bespreken en de verzamelde informatie te vergelijken met de conclusies van vergelijkbare onderzoeken.
Waarom is het experiment met medicinale cannabis verlengd?
Het experiment met medicinale cannabis was oorspronkelijk gepland voor twee jaar, maar is verlengd tot 26 maart 2024 omdat de gezondheidsautoriteiten aanvullende informatie over de effectiviteit eisen. Het doel voor het komende jaar is om nieuwe patiënten te laten deelnemen en zo een grotere hoeveelheid gegevens te verzamelen. Tegelijkertijd wijst Nathalie Richard erop dat de wetenschappelijke literatuur over medicinale cannabis en de ervaringen van andere landen overtuigend zijn. Naast het experiment lopen er in Frankrijk ook enkele klinische onderzoeken. De voorwaarden voor vergoeding van medicinale cannabis moeten nog worden vastgesteld. Dankzij de verlenging van het experiment kunnen er meer gegevens worden verzameld om de effectiviteit en het gebruik ervan in de medische context in Frankrijk beter te beoordelen.
Wat is de conclusie?
Concluderend is het, gezien de informatie die tot nu toe is verzameld en de mogelijke voordelen van medicinale cannabis, essentieel dat het experiment in Frankrijk wordt voortgezet en verder wordt ontwikkeld. Hoewel het experiment mogelijk is verlengd omdat er meer gegevens over de effectiviteit nodig zijn, ondersteunen de bestaande wetenschappelijke literatuur en de ervaringen van andere landen het medische gebruik ervan. De bemoedigende resultaten bij sommige patiënten en de lopende klinische onderzoeken onderstrepen hoe belangrijk het is om het therapeutisch potentieel van medicinale cannabis voor specifieke gezondheidsproblemen verder te onderzoeken. Het is daarom cruciaal om dit experiment nauwlettend te blijven volgen en onderzoek naar en een grondiger inzicht in de mogelijke voordelen van medicinale cannabis in Frankrijk te bevorderen.